|
|
YERKÜRENİN İÇ YAPISI
6371 kilometre yarıçapında olan
yerküremiz, bugünkü jeofizik bilgilerine göre, dıştan içe doğru Yerkabuğu, Manto
ve Çekirdek olarak adlandırılan katmanlardan oluşmuştur.
|
|
YERKABUĞU SÜREKLİ HAREKET EDER
|
| 
Derinlik arttıkça sıcaklığı artan yer
içinde büyük boyutlu ısı hareketi vardır. Bu hareket, "levha" olarak
adlandırılan yeryüzünü kaplayan katı ve kırılgan kabuk parçalarının
hareket etmesine neden olmaktadır. Bu hareket sırasında levhalar birbirlerinden
koparlar, birbirlerine göre yanal hareket ederler veya birbirlerine çarparlar.
Bunlar "uzaklaştıran", "yakınlaştıran" ve "yanal
atımlı" sınırlardır. Günümüzde bilinen belli başlı levhalar şunlardır:
Pasifik, Afrika, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Avrasya, Hindistan, Arabistan, Karayip,
Kokos, Antartika, Nazka, Fiji ve Filipin levhaları.... |
| 
Levha tektoniğinin keşfi ve gelişmesinde
depremler önemli rol oynamıştır. Depremler levhaların birbirlerini dokunduğu
sınırda oluşan deformasyon ve kırıklarla ilişkili olduğundan deprem dışmerkezleri
( yada merkezüsleri) levha sınırlarını belirler. Şekilde görülen deprem
odaklarının belirgin sınırlar boyunca oluşturduğu diziler "Deprem
Kuşakları" olarak adlandırılır. Ülkemizin üzerinde bulundugu deprem
kuşağına "Alp-Himalaya deprem kuşağı" denir. |
KARA KÜTLELERİNİN SON 500 MİLYON
YILLIK YOLCULUĞU
|
 Antik süperkıtta Pangea ve onun çevresinde görülen ve
bugünün Pasifik Okyanusu'nu oluşturacak olan Panthalassa Okyanusu görülmektedir.
 Kuzey'de Laurasia isimli bugünkü Kuzey
Amerika ve Avrasya Kıtaları'nı içine alan büyük bir kııta, güneyde ise Gondwana
isimli ve bugünkü Güney Amerika ile Afrika Kıtaları'nı içine alan ayrı bir kıta
mevcuttur. Bu iki antik büyük kıtanın yanı sıra, Hindistan Yarımadasıının,
Avustutya'nın, Madagaskarın ve Antartika Kıtası'nın yavaş yavaş şekillendiğini
görüyoruz.
 Kuzey ve Güney Amerika Kıtaları yavaş
yavaş diğerlerinden ayrılarak, Atlantik Okyanusu'nun ulaşmasına olanak vermişlerdir
|
Alman Jeofizik Uzmanı Alfred
Wegener (1880-1930)' in, ilk defa 1915 yılında yayınladığı bir makalede
belirttiği gibi yeryüzündeki kara parçaları 500 milyon yıl kadar evvel birbirlerine
yapışık olarak, Pangea ismi ile Güney Kutbu' nda bulunuyordu. Aşağıda 540 milyon
yıl öncesinden bu yana, yerkabuğunun geçirdigi evreler görülmektedir.
 Dünyanın yaşı 4.6 milyar, güneşin
yaşı ise yaklaşık 5.5 milyar yıldır. Güneşin Hidrojen kaynağının 5 milyar yıl
sonra tükeneceği tahmin edilmektedir. Dolayısı ile, dünyamızın da en az 5 milyar
yıl daha ömrü vardır denilebilir. Yeryüzü kıta coğrafyasının bugünkü şeklini
almasi için 540 milyon yıl geçtiği düşünülürse, böyle bir cografyanın,
yeryüzünde en az 9 (dokuz) kere degiştiği ve bundan böyle de, en az 9 (dokuz)
kere daha şekilden şekile gireceği varsayılabilir. Yerkabuğunu oluşturan okyanus
ve katı parçaları (ki bunlara "levha" diyoruz), bir gölün üzerine
serpiştirilmiş sallar gibi birbirlerine çarparlar, birbirlerinin altına girerler veya
birbirlerine sürtünüp, sıyırarak hareket ederler. Hareket hızları, yılda 3 cm ila
15 cm arasındadir. Arabistan levhası kuzey-kuzeydoğu doğrultusunda yılda 4.5 cm
hızla ilerleyerek, Anadolu levhasını devamlı sıkıştırmaktadır.. Türkiye'de
meydana gelen depremlerin esas nedeni de, Arabistan levhasının bilinen bu hareketidir |
 Kıtalar yavaş yavaş birbirlerinden ayrılıp saat akrebinin ters yönünde
ve kuzeye doğru hareket etmektedirler.
 Kıtaların birbirinden ayrılması
gitlikçe belirgin hale gelmektedir.
 Kıtalar böylece bugünkü mevcut
konumlarına gelmişlerdir. Ancak bu konum da geçicidir.Çünkü kıta hareketteri aynen
devam elmektedir. Bugünden 500 milyon yıl sonra, yeryüzünün coğrafyasınıı
tanımak mümkün olmayacaktır. Uzay çağının ölçüm teknikleri ile ayağımızın
altındaki kıtaların bu inanılmaz hareketinin ileride yepyeni hir dünya coğrafyası
oluşturacağı bilinmektedir. Mesala, bunyan I 00 milyon yıl sonra Afrika ve Arabislan
llevhalarının hareketleri nedeni ile, Akdeniz , Karadeniz ve Ege. denizi tarihe.
karışacak, Afrika ve Anadalu Avrupa ile birleşecektir.
|
OKYANUS
ORTASI SIRTLAR VE LEVHA SINIRLARI
|
Levhaların birbirlerinden uzaklaştığı sınırlarda mağmadan çıkan malzeme
sınırın her iki yanındaki levhaları yana doğru iter. Bu olay genellikle okyanus
ortası sırtları oluşur. Yanal atımlı hareketle iki levha ortak sınıra paralel
olarak hareket ederler. Kuzey Anadolu Fayı ve Kuzey Amerika' daki San Andreas Fayı bu
tür yanal atımlı sınırlardır. Levhalar, sınırları boyunca, birbirlerine göre
sürekli hareket halindedirler. Levhaların birbirlerine göre yer değiştirme değerleri
yılda birkaç santimetreden onlarca santimetreye kadar olabilirler.
Okyanus ortasındaki açılma nedeniyle
Okyanus Levhasının kıta levhası altına dalış hareketi.
|
|
|
|
|
