Gelgit olayı
(Meddücezir)
Ay ve Güneş'in Dünya
üzerinde oluşturduğu çekim kuvveti nedeni ile 12 saat 25 dakikalık aralıklarla
dünya yüzeyindeki karşılıklı iki bölgede sular kabarır ve iki kabarma süresi
arasında tekrar eski haline döner bu olaya gelgit (meddücezir) adı verilir. Dünya, Ay
ve Güneş'in aynı doğrultuya geldikleri yeni ay ve dolun ay konumlarında suların
kabarması maksimuma ulaşır ve gelgit olayı en belirgin halini alır. Dünyanın Ay'a
yakın olan yüzünde, sular Ay'ın çekim kuvveti sayesinde kabarırken diğer yüzünde
merkez kaç kuvveti daha fazla olduğu için sular kabarır. Bu nedenle dünyanın
karşılıklı iki tarafında sular aynı anda kabarır ve aynı anda çekilir.
|
Yandaki şelilde görüldüğü gibi
"yeni ay" ve "dolun ay" dönemlerinde ay ve güneş aynı doğrultuya
gelmektedir. Bu dönemlerde oluşluşan büyük çekim kuvveti suların daha fazla kabar
masına neden olur. Doğal olarak "gel-git" olayının en belirgin olarak
gözlendiği dönemlerde "yeni ay" ve "dolun ay" dönemleridir. |
Dünyanın ekseni
etrafındaki dönme hızının Ay'ın yörünge hızından fazla olması nedeni ile su
kütlelerinin kabarıklığı devamlı öne taşınır. Kabaran suyun Ay'ı kendisine
doğru çekmesinden dolayı Ay'ın yörünge hızı devamlı artarken Ay'ın Dünyayı
kendisine çekmesinden dolayı Dünyanın ekseni etrafındaki dönüş hızı devamlı
azalır. Bu olay Dünyanın ekseni etrafındaki dönüş hızıyla Ay'ın yörüngesi
etrafındaki dönüş hızı birbirine eşitlenene kadar devam edecek. Bu eşitlik
sağlandığında gün süresinin bugünkünün 60 katı olacağı hesaplanıyor. Yine
aynı hesabın verdiği bir sonuca göre 3-4 milyar yıl önce gün süresi bugünkünün
1/6'sı kadardı. Ayrıca Gelgit olayından dolayı Dünya ve Ay birbirlerinden yılda 2cm
uzaklaşıyor. Bu mesafe Dünyanın ekseni etrafındaki dönüş hızıyla Ay'ın
yörüngesi etrafındaki dönüş hızı birbirine eşitlendiğinde sabitleşecek. |